Theatergroep Suburbia - * In de media

23 januari 2008: NRC Handelsblad

Zwak toneelstuk Henning Mankell

Door Anneriek de Jong

Onderdanig maakt het meisje eten voor haar vader klaar. Maar haar vader heeft geen geduld. Hij geeft haar de vreemdste bevelen. Vader en dochter zijn uit een ver land gevlucht en wachten nu ze in een lege flat op papieren om door te kunnen reizen. En hoe langer ze wachten, des te nerveuzer ze worden. Wat dat met een intieme relatie doet zien we in de voorstelling In Duisternis.

Voor het eerst staat een stuk van de Zweed Henning Mankell in de Nederlandse theaters. Mankell, bekend van zijn misdaadromans over Inspecteur Wallander, is een geëngageerde schrijver. De helft van het jaar woont hij in Afrika om van daaruit een andere kijk op Europa te krijgen. In Mozambique leidt hij zijn eigen theatergezelschap en hij heeft al dertig, voor een deel in Afrika opgevoerde, toneelstukken op zijn naam staan.

Of de vader en de dochter uit in In Duisternis ook uit Afrika komen is nog maar de vraag. Regisseur Albert Lubbers van de Almeerse theatergroep Suburbia koos blanke spelers voor de twee rollen uit. Lonneke Dapiran, de dochter, lijkt met haar hoofddoekje en haar schuwe blikken nog het meest op een meisje uit Irak of Iran. De Vlaamse acteur Wouter van Lierde draagt een oosterse snor en zijn personage gedraagt zich als een dolgedraaide patriarch.

Op van de zenuwen, door doodsangst achtervolgd en vol schuldgevoelens is deze man, die tijdens de overtocht in een bootje zijn jonge vrouw verloor. Nu zoekt hij haar in zijn dochter. En daar gaat Mankell de mist in: hij laat de vluchteling zijn dochter verkrachten. Een mooie, heftige scène - maar ongeloofwaardig. Een man in rouw, ook eentje uit een macho-cultuur, vergrijpt zich niet aan zijn dochter.

Het wangedrag van de vader geeft de dochter de moed om het heft in eigen hand te nemen. In het tweede deel van de voorstelling heeft zíj de macht en is niets van haar onderdanige gebaren over.

Dapiran speelt het meisje ijselijk subtiel. Noch haar nederigheid, noch haar bazigheid is te dik aangezet en haar bewegingen voegen zich soepel naar de verfijnde gitaarmuziek. Maar Van Lierde maakt zijn figuur zo overspannen dat hij zichzelf overschreeuwt. We krijgen inzicht in motieven en emoties van vluchtelingen, maar een paar momenten van ontspanning zouden welkom zijn.

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een:
staande ovatie (1) / open doekje (0) /applaus (0) /beleefd applausje (0) / geen applaus (0) of gooien met rotte tomaten (0).

Recensie door Celia NoordegraafDe Zweedse schrijver/regisseur Henning Mankell (1948) woont de helft van de tijd in Afrika, waar hij een theatergezelschap leidt. Naast de beroemde Wallander-romans schreef hij zo’n dertig toneelstukken. Met 'In Duisternis' door theatergroep Suburbia maakt hij zijn debuut in Nederland.

Een duidelijke link met Afrika is er niet, maar het zou kunnen dat de vader en de dochter in dit stuk gevlucht zijn, uit Afrika. Ze hebben een lange reis achter de rug en wachten nu op het volgende deel van hun reis naar Australië of Canada. Stukje bij beetje wordt uit de dialogen duidelijk wat zich heeft afgespeeld. Moeder is verdronken en de mensensmokkelaars hebben hen waarschijnlijk bedrogen.lsquo;In Duisternis’ is echter meer dan een toneelstuk over twee bootvluchtelingen. Het is ook een boeiend stuk over de subtiele relatie tussen een vader en een dochter. In het begin is de dochter, overtuigend gespeeld door Lonneke Dapiran, erg afhankelijk van haar vader. Wouter van Lierde speelt een enigszins macho vader, die niet wil erkennen dat hij zijn grip op de gebeurtenissen al lang verloren heeft. Later zijn de rollen omgedraaid. De dochter ziet in dat ze zelf het heft in handen moet nemen, wil er ooit een einde aan hun uitzichtloze situatie komen. Het afknippen van haar prachtige, lange haar kan gelden als symbool voor deze coming out. Een tweede motief is de identificatie van de dochter met haar gestorven moeder door de vader. De dochter weigert de plaats van haar moeder in te nemen en ontworstelt zich letterlijk aan haar vader die geleidelijk aan zijn verstand verliest.

Het sobere en eenvoudige toneelbeeld roept de sfeer op van een kaal appartement in een verlaten buitenwijk. Het langzaam afglijden van de vader wordt pijnlijk duidelijk in de manier waarop hij met zijn schoenen omgaat. Aanvankelijk een normaal onderdeel van een keurige outfit, verworden ze steeds meer tot een zinloze reddingsboei door de manier waarop Wouter van Lierde ze neurotisch poetst. Door dit soort kleine details zet regisseur Albert Lubbers een voorstelling neer, die niet spectaculair overkomt, maar wel tot nadenken stemt. Theatergroep Suburbia is eind 2003 opgericht met het doel professionele theatervoorstellingen te maken in Almere en Flevoland. Suburbia streeft naar theatraal eenvoudige voorstellingen waarin de acteur centraal staat, ondersteund door een sobere maar toepasselijke vormgeving.

14 januari 2008: Lonneke Dapiran en Wouter van Lierde te gast in het radio 5-programma Desmet Live (LLINK) in het onderdeel Zendtijd voor Culturele Partijen.